• Select your website
  • EN

16 May 2017

Waterschap Rivierenland: Beter (calamiteiten)beheer door betere data

Toen KPN aankondigde dat de ondersteuning van analoge telefoonlijnen binnen enkele jaren zou verdwijnen was dat voor Waterschap Rivierenland aanleiding om alle stuwen en gemalen in haar werkgebied te gaan digitaliseren en standaardiseren. Alle data wordt verzameld in één database en is toegankelijk via een centrale regiekamer, een interactieve kaart.

 

 

 

Waterschap Rivierenland is verantwoordelijk voor “sterke dijken, schoon water” in het gebied tussen de grote rivieren. Oftewel voor waterzuivering en peilbeheer tussen Rijn en Maas, van het Gelderse Lobith tot het Zuid-Hollandse Kinderdijk. Hoe hoog of hoe laag het water mag staan in de rijkdom aan watergangen is vastgelegd in peilbesluiten. Waterschap Rivierenland heeft aan watergangen alleen al 4.392 kilometer te beheren waarvan zo’n 140 km bestaat uit vaarwegen. De waterstanden worden gecontroleerd en bestuurd door bijna vijfhonderd stuwen, sluizen en pompgemalen. 

In 2013 startte het iWA-project om de besturing van al die stations te standaardiseren en digitaliseren. Dit houdt in dat naast algemeen onderhoud en vervanging van technisch verouderde stations, de analoge lijnen worden vervangen door digitale, schakelkasten worden vernieuwd en alle objecten met dezelfde besturingssoftware gaan werken. Het project loopt tot en met 2021. Altran levert met een team van experts een belangrijke bijdrage in het project. Het bedrijf ontwikkelde een centrale database en een applicatie die de data middels een interactieve kaart ontsluit. Alle aangesloten stations kunnen nu vanuit de centrale regiekamer worden beheerd en aangestuurd.

Complexe waterhuishouding

Al sinds mensenheugenis is de Nederlander bezig de voeten droog te houden. Zijn akkerland wil hij echter nat. Niet te nat, want dan verrotten de aardappelen. Niet te droog, want dan verdorren de fruitbomen. Ook moeten belangrijke vaarwegen als de Linge en de Alblas het hele jaar begaanbaar blijven voor binnenvaart en recreatie. Het waterschap beheert duizend kilometer aan dijken die het water tegenhouden. Een combinatie van 1.986 stuwen en 234 pompgemalen leiden het overschot aan water naar de grote rivieren en zo naar zee of naar drogere gebieden om daar laag water weer op peil te krijgen.  

Waterbeheer is een internationale kwestie. Smeltende Alpensneeuw heeft gevolgen voor de waterstand van de grote rivieren. Op een gemiddelde dag komt 16 miljoen liter Rijnwater per seconde ons land binnen. Maar ook een forse Duitse regenbui heeft zijn gevolgen voor het Nederlandse waterpeil. Al dat water moet ergens heen en het kleirijke gebied tussen de grote rivieren kent dan ook talloze slootjes, plassen, weteringen en kanalen. Gelukkig loopt Nederland van oost naar west van hoog naar laag, dus afvloeien lukt meestal wel. De truc is om het beheerst te doen en overschot vast te houden voor drogere tijden.  

Relevante data

Altran ontwikkelde voor Waterschap Rivierenland een applicatie, die de centrale database vult met alle relevante data voor de uitvoering van peilbeheer en die data vervolgens ontsluit in een interactieve kaart, waarmee de geautomatiseerde stuwen, gemalen en meetpunten (nieuwe en legacy) zijn te beheren en te bedienen. Data in de centrale database komen deels ook van externe partners. Rijkswaterstaat voorziet in data die betrekking heeft op de rivieren, het KNMI levert weersvoorspellingen. Sinds kort heeft het waterschap afspraken met een weeramateurscollectief voor een gedetailleerder beeld van onder andere neerslag. De dichtheid van weerstations van weeramateurs is hoger dan die van het KNMI, wat tot een grotere geografische nauwkeurigheid leidt.

De kaart is het gebied

Alle data wordt dus ontsloten in een interactieve kaart die periodiek op basis van actuele gebiedsinformatie uit het Geografisch Informatiesysteem (GIS) wordt gegenereerd. De kaart blijft dus gelijk lopen met wijzigingen in het watersysteem. De meetstations leveren actuele data aan over de waterpeilen, maar ook over de status van de elektrotechnische besturing die de gemalen of stuwen bedient. Dit gaat in sommige gevallen nog met een inbelverbinding, maar dankzij de voortschrijdende digitalisering onder het iWA-project gebeurt dit steeds vaker real-time. 

Regiekamer in hoogste paraatheid

De interactieve kaart is onderverdeeld in peilgebieden en geeft de status van stations duidelijk weer in symbolen en kleuren. Waar medewerkers eerst diep in digitale folders moesten duiken om relevante data naar boven te halen, heeft men nu in één oogopslag overzicht van alle objecten in het gebied, inclusief handleiding en schakelschema’s. Dat is niet alleen handig voor storingen en onderhoud, maar draagt ook bij aan effectiever calamiteitenbeheer zodra de regiekamer in hoogste paraatheid verkeert. 

Waterschap Rivierenland heeft namelijk een extra uitdaging vergeleken met veel andere waterschappen: de fruitteelt. Nachtvorst kan een hele oogst bedreigen, tenzij de telers massaal aan het vernevelen gaan. Watersproeiers verspreiden fijne mist over de bloesems. Dit bevriest in laagjes en vormt een beschermende laag om de kwetsbare delen, zodat de bomen later dat jaar alsnog vrucht kunnen dragen. Wil een economische ramp voorkomen worden, dan moet er voldoende water zijn voor alle telers om op hetzelfde moment hun vernevelaars te kunnen aanzetten. Dreigende nachtvorst in bloesemtijd betekent hoogste paraatheid in de regiekamer, zeker wanneer het peil laag staat. Maar de “vredestijd” is ook voorbij bij heel hoog water (NAP +15m bij Lobith of NAP +45m bij Maastricht); wanneer het heel lang droog is of bij heel veel neerslag.

Senior projectleider Johan van IJmeren van het waterschap: “Door de standaardisering hebben we beter betrouwbare data beschikbaar en zijn we beter voorbereid op scenario’s als: vorst, droogte of extreme regenval. Het is daarnaast eenvoudiger om een  nieuwe peilbeheerder in te werken of onderling elkaar te vervangen.” Van IJmeren is tevreden over de samenwerking met Altran: “Altran heeft betrouwbare experts met kennis van onze systemen. Het zijn sterk analytische professionals die communicatief vaardig zijn en daarmee het succes bepalen."